Nước thải dệt nhuộm —
màu là phần khó nhất.
COD và độ đục xử lý được bằng PAC. Nhưng màu hòa tan từ thuốc nhuộm hoạt tính thì PAC không lấy hết — cần đúng thứ tự và đúng chất khử màu. Đây là chỗ phần lớn nhà máy ở Bình Dương, Đồng Nai đang bị vượt cột B.
Ba dòng nước, ba cách xử lý khác nhau.
Nhà nhuộm không có một loại nước thải. Có ít nhất ba dòng: nước nhuộm (màu đậm, COD cao, thể tích nhỏ), nước giặt sau nhuộm (thể tích lớn, màu nhạt, chất hoạt động bề mặt cao), và nước từ công đoạn nấu, tẩy, giũ hồ (COD rất cao, kiềm mạnh). Trộn cả ba lại rồi xử lý chung là cách tốn hóa chất nhất.
- Nước nhuộm: COD 800–3.000 mg/L, độ màu 500–2.000 Pt-Co, pH 9–11 do kiềm và muối. Thể tích thường chỉ 10–20% tổng lưu lượng nhưng mang 40–60% tải ô nhiễm.
- Nước giặt: COD 200–600 mg/L, độ màu 50–300 Pt-Co, chứa chất hoạt động bề mặt làm bông khó lắng, dễ tạo bọt.
- Nước nấu tẩy, giũ hồ: COD 1.500–8.000 mg/L, pH 10–12, tinh bột và xơ vải. Nếu tách riêng và xử lý sơ bộ, tải cho hệ chính giảm một nửa.
Với nhuộm hoạt tính (reactive), 20–40% lượng thuốc nhuộm không bám vào vải và ra theo nước. Đây là màu hòa tan thật sự — hạt keo không bắt được, PAC không lấy được, chỉ có phá liên kết azo hoặc hấp phụ mới xử lý được.
Đúng thứ tự, giảm 30% hóa chất.
Bảng dưới là cấu hình thường dùng cho nhà nhuộm 500–3.000 m³/ngày. Liều là điểm khởi đầu, phải chỉnh theo jar test vì mỗi nhà nhuộm dùng loại thuốc và tỷ lệ vải khác nhau.
Vuốt ngang để xem đủ cột →
| Công đoạn | Hóa chất | Liều | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 1. Tách dòng & điều hòa | — | — | Tách nước nhuộm đậm, gộp nước giặt. Bể điều hòa 8–12 giờ |
| 2. Chỉnh pH | H₂SO₄ hoặc HCl | Theo pH | Đưa pH về 7,5–8,5 trước khi keo tụ |
| 3. Keo tụ | PAC 28% | 60–150 mg/L | Khuấy nhanh 1–2 phút, G = 300–500 s⁻¹ |
| 4. Tạo bông | PAM anion | 0,5–2 mg/L | Sau PAC 30–60 giây, khuấy chậm |
| 5. Lắng / keo tụ khí | — | — | Bông lắng 20–30 phút, hoặc DAF |
| 6. Khử màu | Chất khử màu hữu cơ | 50–300 mg/L | Cho sau lắng, trước xử lý sinh học |
| 7. Sinh học | — | — | Aerotank hoặc SBR, khử COD còn lại |
| 8. Đánh bóng | PAC + PAM liều thấp | 10–25 / 0,3–1 mg/L | Nếu cần tái sử dụng nước |
Về bọt: nước giặt chứa surfactant, khi sục khí hoặc bơm mạnh sẽ tạo bọt dày làm tràn bể và mang bông ra ngoài. Dùng chất khử bọt silicon liều 0,1–0,3% thể tích, cho vào trước bể điều hòa. Đừng dùng chất khử bọt gốc dầu khoáng vì nó làm PAM mất tác dụng.
Về nhiệt độ: nước nhuộm ra khỏi máy thường 40–60 °C. PAC vẫn hoạt động nhưng PAM bị phân hủy nhanh trên 50 °C. Nếu có điều kiện, để nguội về dưới 40 °C trước khi cho PAM — hoặc chấp nhận tăng liều 20–30%.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nhuộm 500 m³/ngày cần bao nhiêu PAC mỗi tháng?
Với liều 100 mg/L, 500 m³/ngày cần 50 kg/ngày, tức 1,5 tấn/tháng. Thực tế thường cao hơn 20–40% do mùa cao điểm và nước nhuộm đậm. Nên dự trù 2 tấn/tháng, đặt 5 tấn mỗi lần để giảm chi phí vận chuyển.
Tại sao nước sau lắng vẫn còn màu xanh, đỏ?
Đó là màu hòa tan, không phải hạt lơ lửng. PAC chỉ xử lý được phần màu bám trên hạt keo. Cần chất khử màu chuyên dụng hoặc ozon. Nếu màu còn nhẹ và đạt QCVN, có thể chấp nhận; nếu không đạt, phải bổ sung bước khử màu.
Có thể dùng PFS thay PAC cho nước nhuộm không?
Được và thường tốt hơn cho màu đậm: PFS cho bông nặng hơn, khử màu tốt hơn PAC 15–25%. Nhưng PFS để lại sắt, có thể ám vàng vải trắng nếu nước tái sử dụng. Với nhà nhuộm có công đoạn vải trắng, nên giữ PAC.
Xử lý nước nhuộm đậm riêng có đáng không?
Rất đáng. Nếu tách 15% lưu lượng nước nhuộm đậm và xử lý riêng với liều cao, tổng hóa chất cho toàn hệ giảm 20–35% vì không phải nâng liều cho toàn bộ dòng nước loãng. Chi phí đầu tư bể tách thường hoàn vốn trong 8–14 tháng.
Ba hóa chất xử lý phần lớn trường hợp.
Anh/chị đang xử lý nước ngành dệt nhuộm?
Cho chúng tôi biết lưu lượng, pH và chỉ tiêu đang vượt. Kỹ sư trả lại phương án hóa chất, liều và chi phí ước tính cho mỗi m³.